Sofrada konuşurken ya da bir bardak suyu aceleyle içerken başlayan hıçkırık, birkaç dakika sürer ve genellikle kendiliğinden geçer. Bu kadar sıradan olmasına rağmen, ne olduğu ve neden başladığı çoğu zaman tam olarak bilinmez.

Hıçkırık iradeyle başlatılamayan, iradeyle de kolay kolay durdurulamayan bir reflekstir. Solunumu yöneten kasların ritminde kısa süreli bir aksama sonucu ortaya çıkar. Aşağıda bu aksamanın nasıl oluştuğunu ve pratikte ne yapılabileceğini ele alıyoruz.

Hıçkırık Aslında Bir Refleks

Nefes almak, göğüs boşluğunu genişleten kasların düzenli çalışmasıyla gerçekleşir. Bu kasların en büyüğü, göğüs ile karın boşluğunu ayıran ve kubbe biçiminde duran geniş bir kastır. Kasıldığında havanın akciğerlere çekilmesini sağlar.

Hıçkırıkta bu kas, sıradaki nefes hareketini beklemeden ani ve istem dışı biçimde kasılır. Sonuç, planlanmamış ve keskin bir hava çekişidir. Bu kasılma bir refleks döngüsünün parçasıdır ve iradeyle durdurulamaz.

Döngü kendini birkaç saniyede bir tekrarlar. Bu yüzden hıçkırık düzenli aralıklarla gelir ve kişi bir sonrakinin ne zaman geleceğini tahmin edebilir.

Sesin Kaynağı: Kapanan Ses Telleri

Hıçkırığın karakteristik sesi, kasılmanın kendisinden değil hemen ardından olan şeyden çıkar. Ani hava girişi başladıktan çok kısa süre sonra gırtlaktaki açıklık aniden kapanır.

Hızla içeri giren hava bu kapanan aralığa çarpar ve tanıdık kesik ses ortaya çıkar. Kasılma sessiz olsaydı hıçkırık yalnızca göğüste hissedilen bir sıçrama olarak kalırdı.

En Sık Tetikleyiciler

En yaygın nedenler mideyle ilgilidir. Hızlı yemek, çok büyük lokmalar, gazlı içecekler ve fazla miktarda yemek midenin hızla genişlemesine yol açar. Genişleyen mide, hemen üstündeki kası mekanik olarak uyarır.

Ani sıcaklık değişimleri de sık görülen bir tetikleyicidir. Çok sıcak bir yemeğin ardından çok soğuk bir içecek içmek, bu bölgedeki sinir uçlarını beklenmedik biçimde uyarabilir.

Ayrıca konuşurken ya da sakız çiğnerken yutulan fazla hava, heyecan ve ani duygusal dalgalanmalar da benzer etki yapar. Bu tetikleyicilerin ortak noktası, solunum ritmini bir anlığına bozmalarıdır.

Nefes Tutmanın Mantığı

En bilinen yöntem nefesi bir süre tutmaktır ve bunun makul bir açıklaması vardır. Nefes tutulduğunda kandaki karbondioksit oranı bir miktar yükselir, bu da solunum merkezini normal ritme dönmeye yönlendirir.

Benzer mantıkla, yavaş ve derin nefes alıp uzun süre vermek de işe yarayabilir. Amaç kasa yeni bir düzenli ritim dayatmak ve refleks döngüsünü bölmektir.

Bu yöntemler zorlanarak uygulanmamalıdır. Uzun süre nefes tutmak, özellikle rahatsızlığı olan kişilerde iyi bir fikir değildir; kısa ve rahat denemeler yeterlidir.

Yutkunma ve Boğaz Uyarımı Yöntemleri

Küçük yudumlarla art arda su içmek yaygın ve genellikle etkili bir yaklaşımdır. Yutkunma hareketi boğazdaki sinirleri uyarır ve refleks döngüsüne rakip bir sinyal gönderir.

Bir kaşık şeker ya da hafif ekşi bir tat da benzer biçimde güçlü bir uyarı oluşturur. Bu yöntemlerin ortak özelliği, sihirli bir etki değil dikkat çekici bir duyusal girdi sağlamalarıdır.

Aynı şekilde soğuk suyla gargara yapmak ya da yavaşça buz parçası emmek de aynı bölgeyi uyarır. Hangisinin işe yarayacağı kişiden kişiye değişir.

Bebeklerde ve Çocuklarda

Bebeklerde hıçkırık oldukça sık görülür ve çoğunlukla beslenme sırasında yutulan havayla ilgilidir. Genellikle rahatsızlık vermez, bebek hıçkırırken uyumaya devam edebilir.

Beslenmeye ara vermek ve gazını çıkarmak çoğu durumda yeterlidir. Yetişkinler için önerilen nefes tutma gibi yöntemler bebeklerde uygulanmaz.

Ne Zaman Sıradan Değildir

Birkaç dakika süren ve kendiliğinden geçen hıçkırık normal kabul edilir. Günde birkaç kez yaşanması da tek başına endişe nedeni değildir.

Buna karşılık saatlerce hatta günlerce süren, uykuyu bölen, yemek yemeyi ya da konuşmayı zorlaştıran hıçkırık farklı bir durumdur. Uzun süren ve sık tekrarlayan hıçkırık, altta yatan bir nedeni işaret edebileceği için bir hekime danışmayı gerektirir.

Halk Arasındaki Yöntemler Neden Bazen İşe Yarar?

Ani bir sesle korkutmak, burnu kapatıp yutkunmak ya da başı öne eğerek su içmek gibi yöntemler kuşaktan kuşağa aktarılır. Bunların çoğunun ortak bir yanı vardır: hepsi ya solunum ritmine müdahale eder ya da boğaz bölgesine güçlü bir uyarı gönderir.

Korkutmanın etkisi de bu çerçevede açıklanabilir. Ani bir uyarı, dikkati ve solunumu bir anlığına tamamen değiştirir; refleks döngüsü bu kesintide bozulabilir. Ancak yöntemin güvenilir olduğu söylenemez, çünkü hıçkırık zaten kısa sürede kendiliğinden geçme eğilimindedir.

Bu nedenle bir yöntemin işe yaradığı izlenimi çoğu zaman yanıltıcıdır. Denenen şey ile geçme anı üst üste geldiğinde yöntem başarılı sayılır. Yine de nefes düzenini değiştiren ve boğazı uyaran yaklaşımlar, mantıklı bir temele dayandıkları için ilk denenecekler arasındadır.

Hıçkırık, solunum ritmini yöneten sistemin kısa süreli bir aksaması olarak düşünülebilir. Çoğu zaman nedeni basit bir tetikleyicidir ve kendiliğinden geçer. Yavaş yemek, aşırı sıcak ve soğuk arasında ani geçişlerden kaçınmak ve hızlı içmemek, tekrar etmesini azaltan en pratik alışkanlıklardır.